أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
54
تجارب الأمم ( فارسى )
در همان روز وصيف بن صوارتكين و خرطامش [ 1 ] و يمن وفاتك و گروهى از كسانى كه در خانهء ابن معتز بودند ، كه دادرس ابو عمر محمد بن يوسف و دادرس ابو المثنى احمد بن يعقوب و دادرس محمد بن خلف بن وكيع در ميان آنان بودند ، همگى دستگير و در دار الخلافه زندانى و به مونس خازن سپرده شدند ، سپس دستور كشتن همه داده شد ، و در همان شب همگى كشته شدند ، بجز على بن عيسى و محمد بن عبدون و دادرس ابو عمر و دادرس محمد بن خلف كه جان بدر بردند . مقتدر مونس خازن را با مهر خود به خانهء ابو الحسن على بن محمد بن فرات [ 2 ]
--> [ = ] روى كار آمدن ابن معتز جلو گرفته مقتدر كودك را كه مادرش شغب مريد حلاج گنوسيست حاد بود بخلافت رسانيدند . سنيان ناچار خواستند كار خود را با كودتا انجام دهند ، ايشان كار را با كشتن عباس وزير و آوردن ابن معتز به خلافت آغاز كردند كه با واكنش سخت مردم روبرو شد و با مرگ ابن معتز كار به دست يك وزير شيعى آشكار ، چون ابن فرات افتاد . هر چند كوشش سنيان در سال 310 هنگام وزيرى حامد بن عباس قاتل حلاج ، براى روى كار آوردن نوادهء متوكل ناصبى ، با شكست مواجه شد ( خ 5 : 163 ) ولى در سال 312 توانستند مقتدر را مجبور كنند ابن فرات و پسرش را بكشد ( خ 5 : 238 ) . در اينجا نقش حسين بن حمدان كه كودتاى سنيان را با محمد بن داود رهبرى كرد و عباس وزير مقتدر را كشت ( خ 5 : 61 ) چشم گير است . اين مرد از خاندان حمدانيان سريانى است كه موالى بنى تغلب بودند و پس از چند نسل ، وابستگى ولائى خود را وابستگى نژادى اعلام كرده عرب نژاد تغلبى شناخته شدند . همكارى سريانيان با سنيان عرب در كودتاى ابن معتز ناصبى عليه شيعيان گنوسيست ايرانى بغداد در 296 ه . يادآور همكارى سريانيان با مأمون عباسى در پايه ريزى علم كلام بر زمينهء منطق مشائى ارسطو ، همچون سلاح ايدئولوژيك اسلام سنى بر ضد اسلام اشراقيان گنوسيست ايرانى است . [ ( 1 - ) ] خطارمش ( الوزراء : 235 ) . [ ( 2 - ) ] M : ابن خلكان ، ابو الحسن على بن محمد بن موسى بن حسن بن فرات و برادرش ابو العباس احمد م 291 ه را در حرف عين به شمارهء 460 از وفيات الاعيان ياد كرده ، داستان قيام ابن معتز را به تفصيل آورده است . طقطقا در آداب سلطانيه چ 1895 م ص 360 ، و ياقوت حموى در واژهء « صريفون » گفتهاند كه خاندان فرات از شهرك صريفن از بخشهاى دجيل بودهاند . خاندان فرات گنوسيست و برخى از آنان نصيرى بودند ( بحار الانوار ج 51 : 368 ) . و خ 5 : 14 و 262 و 348 .